Corona - Veelgestelde vragen - Examinering

De coronacrisis vraagt aanpassingen van het onderwijs. Waar moet u als school rekening mee houden? Hier vindt u vragen en antwoorden over examinering. De vragen en antwoorden worden steeds geactualiseerd en aangevuld. Kijk daarom regelmatig op deze pagina!

Centrale examens

Waar vindt u de richtlijnen voor centrale examens?

Volg voor actuele informatie de website van het College voor Toetsen en examens. Vragen kunt u stellen via examenlijn@cvte.nl.

Kunnen inburgeringsexamens doorgaan?

Alle examenplaatsen van DUO zijn voorlopig gesloten. De sluiting geldt in ieder geval tot en met maandag 6 april. Alle inburgeringsexamens tot en met 6 april gaan dus niet door. DUO regelt een nieuw inburgeringsexamen voor de kandidaat; deze hoeft niet opnieuw te betalen voor dit examen. Zie voor actueel nieuws www.inburgeren.nl

Wat zijn de consequenties voor de staatsexamens Nt2 Programma I?

Alle examenlocaties zijn gesloten tot en met 6 april 2020. Zie voor actueel nieuws https://www.cvte.nl/actueel/nieuws/2020/03/10/coronavirus

Hoe moeten scholen nu omgaan met in de OER vastgelegde examens en herkansingen bij centrale examens mbo?

Als examens nu niet kunnen doorgaan maakt de regelgeving mogelijk om ook twee examens (1e + herkansing) in dezelfde periode te mogen doen. Informeer de student hierover.

Een entreeopleiding heeft planningsproblemen voor herkansingen van examens Nederlands en rekenen. Mogen scholen besluiten om de studenten geen tweede zitting aan te bieden?

Voor de entreeopleiding geldt nog geen verplichting om mee te doen aan de centrale examens. De studenten doen een instellingsexamen; de scholen leggen de regelgeving daaromtrent zelf vast in het Onderwijs- en Examenreglement (OER). Doen studenten mee met de centrale examens, dan kunnen ze eventueel in dezelfde periode herkansen. Dat biedt wellicht voldoende ruimte om de studenten toch een tweede kans aan te bieden. Aanpassen van het OER kan niet zomaar (de onderwijsovereenkomsten zijn daaraan verbonden) en eventuele aanpassingen mogen niet ten nadele van de student zijn.

Wat geldt er voor het volwassenenonderwijs (vavo)?

Voor het vavo gelden dezelfde regels en mogelijkheden als voor het reguliere voortgezet onderwijs. Zie de Q&A’s over het voortgezet onderwijs voor meer informatie.

De gewijzigde slaag-/zakregeling vindt u op https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/04/08/kamerbrief-tijdelijke-slaag-zakregeling-examens-vo.  

Centrale examens mbo: worden de afnameperiodes verruimd?

Ja.  De verruiming betreft: 

  • Afnameperiode P5 2019-2020 

De vijfde afnameperiode loopt van 11 mei tot en met 28 juni. Het College voor Toetsen en Examens zal dit tijdvak zowel aan de voorkant als aan de achterkant gaan uitbreiden. Daardoor kunnen de meeste examens tussen 20 april en 10 juli afgenomen worden.

  • Afnameperiode P1 2020-2021 

De eerste afnameperiode van het studiejaar 2020-2021 loopt van 14 tot en met 18 september 2020. Deze periode wordt aan de voorkant uitgebreid: vanaf 25 augustus (tot en met 18 september) kunnen de meeste centrale examens afgenomen worden. 

De nieuwe afnameperiodes worden bekend gemaakt op www.officielebekendmakingen.nl Daar staat ook gedurende welke periode welke examens beschikbaar zijn (dit is niet voor alle examens mogelijk). 

Organisatie examens

Zijn studenten verplicht om deel te nemen aan examens wanneer ze gezond zijn?

De normale regels voor aanwezigheid blijven gelden tenzij de school of overheid andere regels stelt. Het verdient de voorkeur dat scholen kritisch kijken naar hun regels voor geoorloofd verzuim in deze bijzondere omstandigheden. Het blijft ter beoordeling van de school wat ongeoorloofd en ongeoorloofd verzuim is.

Mogen individuele studenten tijdens de sluitingsperiode in het gebouw komen voor bijvoorbeeld het afhalen van materialen die zij nodig hebben om zich voor te bereiden op examens of assessments?

Ja, dat kan, afhankelijk van de afspraken die hierover binnen de mbo-school zijn/worden gemaakt. 

Onze bedrijf- en school-assessoren melden zich ziek. Hoe te handelen?

Kijk of vervanging mogelijk is. Zo niet, bekijk of het examen op een later tijdstip alsnog afgenomen kan worden. Is afgesproken dat, om de intersubjectiviteit te borgen, bij het examen in principe twee assessoren aanwezig zijn, dan kan daar in deze uitzonderlijke omstandigheden van worden afgeweken. Bekijk samen met de examencommissie op welke manier de objectiviteit zoveel mogelijk geborgd kan worden, bijvoorbeeld door (een deel van) het examen op te nemen of een uitgebreide toelichting te vragen van de beoordelaar in het beoordelingsprotocol. 

Examens die nu geen doorgang vinden, worden later ingehaald. Deze ingehaalde examens mogen niet worden beschouwd als herkansingen. Klopt dat?

Ja. Het beleid rond instellingsexamens is aan de school. Er is ruimte om hier intern afspraken over te maken.  

Voor centrale examens geldt dat de school bepaalt hoeveel herkansingen er gedaan kunnen worden. De school is verplicht één herkansing aan te bieden, maar meer mag, zeker in deze bijzondere omstandigheden die om coulance naar de student vragen.  

Sommige examens in de praktijk kunnen niet doorgaan, omdat de branche stil staat, bijvoorbeeld in de evenementenbranche, sport of de horeca. Hoe gaan we hier mee om?

U kunt contact opnemen met de betreffende examenleverancier. Wellicht dat deze voor dit soort situaties alternatieve examens heeft liggen dan wel op heel korte termijn kan ontwikkelen. Denk daarbij aan simulatie op school of portfolio. Hierbij is het van belang dat de examencommissie later goed moet kunnen verantwoorden, waarom zij een bepaalde aangepaste werkwijze acceptabel vindt.

Als een mbo-student een kleine studievertraging oploopt, kan hij dan wel worden toegelaten op een hogeschool?

Een mbo-student die door deze crisis nog één vak, enkele kleine vakken of de stage nog niet heeft kunnen afronden voor 1 september, kan toch door de hogeschool worden toegelaten. De student heeft vervolgens tot 1 januari 2021 de tijd om het mbo-diploma volledig af te maken.

Sommige examens in de praktijk kunnen niet doorgaan, omdat de branche - bijvoorbeeld events, sport of horeca - stilstaat. Hoe gaan we hier mee om?

Zie hiervoor de handreiking ‘Verantwoord diplomabesluit’. Hierin vindt u handvatten over de wijze waarop de examinering op een andere wijze ingericht kan worden. Hierbij is het van belang dat de examencommissie later goed moet kunnen verantwoorden, waarom zij een bepaalde aangepaste werkwijze acceptabel vindt. Het is ook aan te raden contact op te nemen met de adviseur van de bedrijfstakgroep. Wellicht kan hij/zij u verder helpen met praktische oplossingen die binnen de sector bekend zijn.

Geldt de mogelijkheid om te diplomeren tot 1 januari 2021 ook voor kwalificaties die eigenlijk expireren per 1 augustus 2020?

Ja. 'Oude’ niveau 2-kwalificaties, die eigenlijk op 31 juli 2020 worden afgesloten, worden als gevolg van de coronacrisis nu vijf maanden later afgesloten, dus 31 december 2020. Dit type van ‘oude’ kwalificaties zijn er niet voor niveau 3- en 4-opleidingen.

Onder welke voorwaarden kunnen scholen instellingsexamen veilig blijven afnemen?

Dit kan met inachtneming van de richtlijnen van het RIVM: alle betrokkenen (examenkandidaten, docenten, surveillanten) zijn gezond en kunnen tot elkaar steeds 1,5 meter afstand houden. Bij het wachten voor en na afloop van het examen dienen allen aanwezigen het samenscholingsadvies in acht te kunnen nemen. Dit betekent dat de school moet zorgen dat voor de studenten duidelijk is wat de regels zijn op het schoolplein voordat ze naar binnen kunnen en dat er duidelijke bewegwijzering is zodat er geen opstopping in de hal kan ontstaan.  

Gelden de afspraken over examinering in het servicedocument voor alle studenten die voor 1 januari 2021 diplomeren?

Ja. De afspraken in het servicedocument gelden in principe voor alle studenten waarvan voor de corona-crisis verondersteld werd dat zij dit studiejaar nog zouden diplomeren. Omdat dit niet altijd voor de zomer te realiseren is, is er voor hen een uitloopperiode tot 1 januari 2021.

Omdat de afspraken gelden tot 1 januari 2021 kunnen ook studenten die bijvoorbeeld in november 2020 diplomeren er gebruik van maken: het betreft hier immers vaak hetzelfde cohort. Officieel is er niets wat dit tegenhoudt. Het is aan de school om hierin een verantwoorde keuze te maken.

Wijzigingen examens: vorm en locatie

Is het mogelijk om online te examineren?

Ja, dit kan maar is uiteraard geheel afhankelijk van het type examen en hetgeen geëxamineerd wordt. Vaak vraagt dit een aanpassing van het exameninstrument. Bovendien is garantie nodig dat de student ‘geen hulp krijgt’ (authenticiteit). Er zijn geen specifieke landelijke richtlijnen hoe de kwaliteit wordt geborgd. Dit is de verantwoordelijkheid van de school en kan per type examen verschillen. De examencommissie moet later goed kunnen verantwoorden, waarom zij een bepaalde werkwijze acceptabel vindt (betrouwbaar, valide, transparant en vooral het issue authenticiteit verantwoorden). Dit vraagt een zorgvuldige wijze van communiceren, afstemming tussen bestuur, onderwijsteams, examencommissie en indien van toepassing examenleverancier.

Mogen scholen studenten een CGI met bijvoorbeeld een aantal op te lossen praktische problemen voorleggen in plaats van de proeve van bekwaamheid?

Ja, dit kan. Dit is mede afhankelijk van het totale examenplan en hetgeen geëxamineerd wordt. Bestaat het examenplan uit meerdere (type) examens, waaronder de proeve, en wordt de student ook op andere manieren geëxamineerd (examenmix), dan kan een CGI in plaats van een ander examenonderdeel worden ingezet. Wellicht is een combinatie met een aantal opdrachten (portfolio) dan een idee.  

Dit vraagt een aanpassing van het exameninstrument. Stem hierover af met de betreffende examenleverancier en examencommissie. 

Kunnen examens worden afgenomen in simulatie op school in plaats van in het leerbedrijf?

Ja, dat kan als examinering op het leerbedrijf niet mogelijk is. Volg ook bij dit alternatief de kaders van veiligheidsmaatregelen die door het kabinet op advies van het RIVM zijn aangekondigd en bekijk op basis daarvan wat er mogelijk is. Dit vraagt een aanpassing (van de toepassing) van het exameninstrument. Stem hierover af met de examencommissie.

We missen nu 3 weken in de voorbereiding op en het afnemen van examens. Welke ruimte komt er om aanpassingen te doen?

Indien nodig kunnen exameninstrumenten aangepast worden. Stem hierbij zorgvuldig af met de examencommissie, zodat de civiele waarde van het diploma overeind blijft. Houd hierbij rekening met de volgende aandachtspunten: 

  • Met de aanpassing worden de kennis, vaardigheden en houding (gedrag) zoals die in het kwalificatiedossier zijn benoemd geëxamineerd. De aanpassing levert een vergelijkbaar examenproduct op en komt hierbij tot een vergelijkbaar oordeel (kwaliteitsborging).  
  • De aanpassing is doeltreffend: geschikt en noodzakelijk.  
  • Als het exameninstrument is ingekocht, stem over wijzigingen dan met de leverancier af.
Bij burgerschap (en LOB) worden een aantal onderdelen beoordeeld op basis van de aanwezigheid. Hoe hiermee om te gaan?

Het is mogelijk de vereiste aanwezigheid te laten vervallen. Wat de inspanning inhoudt is vastgelegd in de OER of verantwoordingsdocument. Daarvoor gelden geen landelijke regels. Het kan gaan om deelname aan projecten, het bijhouden van een portfolio, het maken van toetsen, deelnemen aan een minimaal aantal lessen, enz. Bij wijziging van deze inspanning is belangrijk dat de student hierover wordt geïnformeerd, zodat hij/zij weet waaraan hij/zij moet voldoen. Als de rechtspositie van de student hierbij niet wijzigt, is het informeren van de student voldoende.

Mag er ook één-op-één worden geëxamineerd?

Als een school dat zo kan organiseren dat wordt voldaan aan de overheidsrichtlijnen en RIVM-adviezen, is dit toegestaan. Daarnaast is het van belang dat de student zo onafhankelijk mogelijk wordt geëxamineerd. Zorg er daarom voor dat de beoordelaar niet ook de praktijkbegeleider/docent van de student is. Of neem het examen op video of tijdens een livestream op, zodat deze ook van een afstand mee te beoordelen is. Meer informatie over objectief examineren.

Wat zijn de mogelijkheden om schriftelijke tentamens af te nemen? Mag dit nog live, in bijvoorbeeld kleine groepjes?

Ja, dat kan als een school dat zo kan organiseren dat wordt voldaan aan de overheidsrichtlijnen en RIVM-adviezen. Een andere optie is online afnemen: het onderzoeken waard kan zijn om de studenten een opdracht te geven die ze zelf moeten maken (op afstand – soort portfolio), waarna een CGI online plaats vindt. Zie: handreiking portfolio en matrijs

Als de examens niet afgenomen kunnen worden als gepland: hoe gaat het onderwijsteam hiermee om?
  • Stap 1: Onderzoek bij de student welke examenonderdelen voor diplomering nog ontbreken.
  • Stap 2: Kunnen deze ontbrekende examens volgens het examenplan en binnen de richtlijnen van het RIVM worden uitgevoerd?
  • Stap 3: Zo nee: onderzoek of een alternatieve examenvorm en/of -locatie mogelijk is.
  • Stap 4: Is dit ook geen optie: ga na of op een andere wijze kan worden vastgesteld dat de student aan de kwalificatie-eisen voldoet. Bijvoorbeeld mede gebaseerd op formatieve bewijzen. Zo ja: sluit dit af met een CGI, waardoor zo betrouwbaar mogelijk vastgesteld wordt wat de student beheerst.
  • Stap 5: Is dit ook niet op een verantwoorde wijze mogelijk: besluit om de examinering en/of diplomering uit te stellen.

In alle gevallen geldt: het onderwijsteam onderbouwt tijdig de gewijzigde aanpak rondom examinering en werkt daarbij nauw samen met de examencommissie. Zie voor meer informatie de handreiking ‘Verantwoord diplomabesluit’.

Nb. Indien in het OER iets anders is opgenomen over de wijze van examineren, is het mogelijk om de OER aan te passen. Wanneer de rechtspositie van een student hierdoor niet wijzigt, is alleen informeren van de student over deze wijziging voldoende.

Kunnen diploma’s zonder examenresultaten bij een keuzedeel en/of rekenen worden verstrekt?

Keuzedelen en rekenen zijn belangrijke onderdelen van de opleiding. In deze tijd zijn scholen genoodzaakt om zich te concentreren op het hoogstnoodzakelijke. Daarom krijgen scholen de ruimte om in deze uitzonderlijke situatie als uiterste redmiddel te besluiten om de examens voor rekenen en de keuzedelen geen doorgang te laten vinden. Er hoeft dan dus, in tegenstelling tot wat normaliter geldt, geen resultaat behaald te worden om een student toch te kunnen diplomeren. Die onderdelen (van een keuzedeel) die al eerder zijn afgesloten, worden uiteraard wel op de resultatenlijst vermeld. 

Wanneer een keuzedeel of rekenen niet kan worden geëxamineerd, moet dat dan op het diploma worden vermeld?

Als een keuzedeel en/of rekenen niet met een examen kan worden afgesloten, is er geen resultaat om te vermelden op de cijferlijst, behorend bij het diploma. Dit wordt uiteraard ook niet op het diploma zelf vermeld, aangezien niet behaald. Het is raadzaam dit wel aan te tekenen in het diplomadossier van de student. Aangezien er geen resultaat is kan ook geen resultaat van keuzedeel of rekenen worden meegenomen naar een vervolgopleiding. Dit betekent dat op basis van het behaalde diploma geen vrijstelling zal zijn gebaseerd op betreffende keuzedeel of rekenen. In de doorstroom naar het hbo is dit geregeld, zie: servicedocument_covid-19_aanpak_mbo_2.0.pdf.  Binnen het mbo blijven de ‘normale’ regels gelden en zal de student op het volgende opleidingsniveau aan de daar geldende keuzedeelverplichtingen moeten voldoen. 

Hoe verantwoordt een school het niet kunnen examineren van een keuzedeel?

Om te beginnen doet de school er alles aan om een student te geven waar hij/zij recht op heeft. Studenten die resultaten behalen, zien deze gewoon vermeld op de cijferlijst (en bij voldoende ook op het diploma); zij sluiten hun opleiding af met een volwaardig diploma.  

Voor het examineren van een keuzedeel geldt het ‘standaard’ stappenplan uit de handreiking Verantwoord diplomabesluit:  

  • Stap 1: Onderzoek bij de student welke examenonderdelen voor diplomering nog ontbreken. 
  • Stap 2: Kunnen deze ontbrekende examens volgens het examenplan worden uitgevoerd? 
  • Stap 3: Zo nee: onderzoek of een alternatieve examenvorm en/of -locatie mogelijk is. 
  • Stap 4: Is dit ook geen optie: ga na of op een andere wijze kan worden vastgesteld dat de student aan de keuzedeel-eisen voldoet. Bijvoorbeeld mede gebaseerd op formatieve bewijzen. Zo ja: sluit dit af met een CGI, waardoor zo betrouwbaar mogelijk vastgesteld wordt wat de student beheerst. 
  • Stap 5: Is dit ook niet op een verantwoorde wijze mogelijk: besluit om de examinering van keuzedelen als uiterste redmiddel niet door te laten gaan.  

Scholen hebben dit schooljaar nog enkele maanden om voor afstuderende studenten alles op alles te zetten voor stap 1 tot en met 4 voordat stap 5 wellicht echt in werking zou moeten treden. Dat betekent een administratieve uitdaging om per student te beoordelen hoe de stappen 1-4 zijn doorlopen en of deze doorloop al dan niet toereikend is om een resultaat op te baseren. 

Overig

Moet voor het opnemen van een examen toestemming aan de student worden gevraagd?

Nee. In dit geval is er vanuit de AVG bezien sprake van een ‘gerechtvaardigd belang van de school’ en is toestemming niet nodig. In sommige online programma’s – zoals Teams - is het geven van toestemming ingebouwd. In dat geval moet in dat programma toestemming gegeven worden door de student.

Verantwoord diplomabesluit bij entreeopleidingen: hoe om te gaan met generieke eisen Nederlands?

De beheersing van Nederlands is een belangrijk onderdeel van iedere entreeopleiding. Hoewel de hoogte van het resultaat niet meetelt voor diplomering, is het wel van belang om voldoende aandacht aan dit onderdeel van de opleiding te besteden en een gedegen inspanning te plegen. Daarbij wordt bij voorkeur de entreeopleiding minimaal afgesloten met een niveaubepaling per taalvaardigheid.

Mogelijke aanpassingen/maatregelen:

  • Stap 1: Onderzoek welke taalvaardigheden bij de student nog geëxamineerd dienen te worden.
  • Stap 2: Ga eerst na of de mogelijkheid bestaat om de examinering (van de vijf taalvaardigheden) op de locatie van de school uit te voeren. Dit kan een centraal examen zijn en/of een instellingsexamen.
  • Stap 3: Zo nee: kan een student instellingsexamens op afstand maken en/of via een examenopdracht thuis?
  • Stap 4: Is dit ook geen optie: ga dan per taalvaardigheid na of op een andere wijze kan worden vastgesteld welk niveau van de taalbeheersing is bereikt. Bijvoorbeeld door inzet van formatieve toetsen en/of opdrachten. 
  • Stap 5: Als het niet mogelijk is om op een verantwoorde wijze de taalbeheersing vast te stellen, kan het bevoegd gezag van de mbo-school besluiten voor diplomering geen niveaubepaling voor (alle of enkele) taalvaardigheden op te nemen. De student hoeft dan dus, in tegenstelling tot wat nu geldt, ook geen resultaat te halen voor diplomering. Die onderdelen die de student al eerder heeft afgesloten, worden uiteraard wel op de resultatenlijst vermeld.

Per taalvaardigheid kan voor een andere oplossing worden gekozen. Voordat het examen / toets wordt afgenomen verantwoordt het onderwijsteam de gewijzigde werkwijze en legt dit ter vaststelling voor aan de examencommissie. Let op: neem bij wijzigen van ingekochte exameninstrumenten eerst contact op met de examenleverancier, soms is dit ook contractueel verplicht.

Welke regels gelden voor doorstroom binnen het mbo als de student de opleiding nog niet volledig heeft afgerond?

Dit is aan de mbo-school. Studenten hebben het recht op doorstroom als ze een bepaald diploma hebben (bijvoorbeeld van 3 naar 4), maar de school mag ook andere doorstroomregels hanteren. Binnen het mbo biedt de WEB hiervoor al voldoende ruimte. In artikel 8.2.1 lid 6 staat: “Het bevoegd gezag kan in bijzondere gevallen personen die niet voldoen aan de vooropleidingseis voor een basisberoepsopleiding, vakopleiding, middenkaderopleiding of specialistenopleiding, vrijstellen van die vooropleidingseis, indien zij bij een onderzoek hebben blijk gegeven van geschiktheid voor het desbetreffende onderwijs.” Bij doorstroom binnen het mbo hoeven dus niet dezelfde regels gehanteerd te worden als bij de doorstroom van mbo naar hbo.

Wanneer een student voor 15 maart een onvoldoende heeft gehaald voor een examen rekenen en/of keuzedeel, moet deze onvoldoende dan vermeld worden op de resultatenlijst?

In principe wordt het resultaat altijd vermeld, tenzij de student op basis van het examenprogramma nog gebruik had kunnen, en willen, maken van een herkansing na 15 maart en deze mogelijkheid vanwege de coronamaatregelen niet kon worden aangeboden. In dat laatste geval wordt er overlegd met de student over het wel/niet vermelden. Deze werkwijze geldt alleen voor studenten die voor 1 januari 2021 diplomeren.