Corona - Veelgestelde vragen - Werkgeverszaken

De coronacrisis vraagt aanpassingen van het onderwijs. Waar moet u als school rekening mee houden? Hier vindt u vragen en antwoorden over werkgeverschap. De vragen en antwoorden worden steeds geactualiseerd en aangevuld. Kijk daarom regelmatig op deze pagina!

Het verrichten van werkzaamheden

Mag van een werknemer worden verwacht dat hij onderwijs op afstand verzorgt?

De instructie om onderwijs op afstand te verzorgen valt onder de instructiebevoegdheid van de werkgever. De werknemer dient hier dan ook gevolg aan te geven.  

De werkgever heeft een wettelijke instructiebevoegdheid (art. 7:660 BW): de werkgever kan voorschriften over het werk afvaardigen die de werknemer dient na te komen ter bevordering van de goede orde in de onderneming. Bij het geven van instructies dient de werkgever de grenzen der redelijkheid in acht te nemen.

Wanneer is er sprake van ongeoorloofd verzuim van de werknemer?

De werknemer is verplicht tot zover mogelijk de arbeid conform afspraak uit te voeren. Wat moet u doen als een werknemer vanwege angst voor besmetting met het virus of om andere redenen (omdat hij/zij bijvoorbeeld tot de kwetsbare doelgroep behoort) niet op het werk wil verschijnen en ook niet wil thuiswerken? Als werkgever kunt u in gesprek gaan met de werknemer, faciliteiten bieden voor de werkplek en rekening houden met eventuele persoonlijke omstandigheden. Wil de werknemer desondanks niet (komen) werken, zonder dat u daar als werkgever mee instemt, dan is er sprake van werkweigering. Van belang is de werknemer direct te informeren over de consequentie van het niet verschijnen op het werk dan wel het niet uitvoeren van werkzaamheden thuis. Voldoet de werknemer ondanks deze waarschuwing niet aan zijn/haar verplichtingen, dan kunt u nadere acties ondernemen, zoals bijvoorbeeld de loondoorbetaling stopzetten.  

Is toestemming nodig als een werknemer - met ook een arbeidscontract bij een andere werkgever - vraagt om extra te mogen werken voor deze andere werkgever?

Toestemming van de onderwijswerkgever is nodig als de werknemer door deze keuze minder beschikbaar is voor werkzaamheden in het onderwijs. Wij kunnen ons in deze situatie voorstellen dat een dergelijk verzoek wordt toegestaan. Het is belangrijk dat werkgever en werknemer duidelijke afspraken met elkaar maken. Er zijn verschillende manieren om hiermee om te gaan, bijvoorbeeld: 

  • De werkgever verleent de werknemer onbetaald verlof. De werknemer kan deze uren extra gaan werken bij zijn andere werkgever. Eventueel kan het loon dat de werknemer bij de andere werkgever verdient, worden aangevuld als de werknemer voor de extra gewerkte uren bij de andere werkgever een lager salaris ontvangt dan in het onderwijs.  
  • De werkgever verleent de werknemer betaald verlof en spreekt met de werknemer af dat de werknemer inzicht geeft in de inkomsten voor deze extra uren bij zijn andere werkgever. Afgesproken kan worden dat deze inkomsten worden verrekend met het loon dat de werkgever tijdens het verleende verlof doorbetaalt. 
Welke verantwoordelijkheid heeft de werkgever nu voor (het inrichten van) de thuiswerkplek van werknemers?

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) schrijft formeel voor dat de werkgever verantwoordelijk is voor de (thuis)werkplek van een werknemer. Ook onder de huidige omstandigheden moet de werkgever dus zorgen dat de thuiswerkplek zodanig is ingericht dat de werknemer goed en veilig zijn werk kan doen. In praktische zin kan de werkgever aan de werknemer vragen of hij/zij goed in staat is thuis te werken. En - mocht dat niet zo zijn - in overleg met de werknemer hierover individuele passende afspraken te maken, mede afhankelijk van het werk dat de werknemer thuis gaat verrichten. Hieruit kan bijvoorbeeld voortvloeien dat de werkgever de werknemer een computer of een bureau(stoel) ter beschikking stelt, tenzij dit redelijkerwijs niet van de werkgever kan worden verwacht.    

In deze uitzonderlijke situatie is het daarnaast belangrijk om met werknemers in gesprek te blijven: informeer werknemers over wat je als werkgever van hen verwacht als zij thuis werken, welke ondersteuning zij van de werkgever kunnen verwachten en wat er in deze uitzonderlijke situatie wel en niet (op korte termijn) mogelijk is. Tips die de werkgever een werknemer kan geven zijn bijvoorbeeld:  

  • Behandel de dagen als gewone werkdagen. Dit houdt in: op de normale tijd opstaan, pauze houden en gedurende de werkdag bij collega’s en anderen aangeven wanneer je wel en niet bereikbaar bent.   
  • Houd contact met collega’s door te (video)bellen en maak afspraken met de leidinggevende welke werkzaamheden je wanneer verricht. 
Kan een werkgever van een werknemer nu andere werktijden verlangen?

Op grond van art. 3.2 cao mbo stelt de werkgever na overleg met de werknemer de werktijden van de werknemer vast. De werkgever kan deze afspraken normaal gesproken niet zomaar wijzigen. Zijn er gewijzigde omstandigheden op grond waarvan de werkgever redenen heeft om de vastgestelde werktijden te wijzigen, dan kan dit wel. De huidige crisis kan gezien worden als een ‘gewijzigde omstandigheid’. Onderwijs geven moet zo veel mogelijk doorgang vinden, en dan kan het zo kan dat dit op andere momenten dient te gebeuren dan gebruikelijk. Daarnaast heeft de overheid werkgevers verzocht de werktijden van werknemers zo veel mogelijk te spreiden. De werkgever dient bij een wijziging van de werktijden wel rekening te houden met de belangen en situatie van de werknemer. Het is dus belangrijk dat werkgever en werknemer met elkaar in gesprek blijven en passende afspraken maken.  

Kan werknemers worden gevraagd in de meivakantie en/of zomervakantie onderwijs te geven?

De cao mbo verbiedt niet dat er gewerkt wordt tijdens vakantieperiodes, zoals de mei- en/of zomervakantie voor studenten. Wel moet iedere werkgever een regeling hebben waarin is afgesproken op welke dagen en tijden werknemers kunnen worden ingezet (art. 3.2 cao mbo). Is daarin vastgelegd dat werknemers niet kunnen worden ingezet in de meivakantie en/of zomervakantie voor studenten, dan is instemming van de ondernemingsraad nodig om de regeling te wijzigen. Daarnaast kunnen ook schoolspecifieke afspraken over vakantieverlof (bijvoorbeeld verplichte opname van vakantieverlof in de zomerperiode en/of een collectieve sluiting van het schoolgebouw) van belang zijn. Kijk dus goed naar de afspraken die op de school gelden en ga het gesprek met elkaar aan als deze afspraken de continuïteit van het onderwijs belemmeren.  

Hoe om te gaan met werknemers die terugkeren uit vakantiegebieden waar corona heerst?

De Rijksoverheid en het RIVM geven hierover de nodige informatie. Voor advies op maat kunt u contact opnemen met de GGD.  

Kan de werkgever tijdens de coronacrisis een werknemer andere werkzaamheden laten verrichten?

De functie die is overeengekomen in de arbeidsovereenkomst en de daarbij behorende functieomschrijving vormen de basis voor de door de werknemer uit te voeren werkzaamheden. In bijzondere situaties, zoals nu tijdens de coronacrisis, is het wel mogelijk om tijdelijk andere werkzaamheden aan de werknemer op te dragen. Neem hierbij altijd de redelijkheid en billijkheid in acht. De werkzaamheden moeten redelijkerwijs van de werknemer worden gevraagd: de werkgever moet zijn best doen om te zorgen dat de alternatieve werkzaamheden zo dicht mogelijk bij de overeengekomen werkzaamheden van de werknemer liggen.

Loondoorbetaling

Een werknemer is ziek door het coronavirus, moet het loon worden doorbetaald?

Wanneer de werknemer ziek is door het coronavirus, gelden de normale regels voor loondoorbetaling bij ziekte. Dit betekent dat de werknemer zich ziek moet melden bij de werkgever en de gebruikelijke procedures gaan lopen. De hoogte van de loondoorbetaling bij ziekte is geregeld in art. 4 en 13 van de Ziekte- en arbeidsongeschiktheidsregeling (Bijlage F van de cao mbo 2018-2020). 

Een werknemer zit in quarantaine, moet het loon worden doorbetaald?

Zit een werknemer in quarantaine en kan hij/zij dus niet op het werk komen maar is er geen sprake van ziekte, dan geldt dat de werkgever het loon moet doorbetalen. De werknemer kan immers vanwege overmacht niet op het werk komen. Dit is de werknemer niet te verwijten en valt binnen de risicosfeer van de werkgever. Gekeken kan worden naar de mogelijkheden voor deze werknemer om ook tijdens de quarantaineperiode thuis te werken.

Kunnen scholen ook werktijdverkorting voor personeel aan te vragen?

De regeling Werktijdverkorting (WTV) is niet van toepassing op het onderwijs. Dit komt doordat het een regeling is aangaande de Werkloosheidswet (WW) en het onderwijs eigenrisicodrager is voor de WW. De WTV wordt vervangen door de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging van Werkbehoud (NOW). Dit heeft het kabinet dinsdag 17 maart 2020 aangekondigd. De precieze invulling van de NOW en of deze van toepassing is op het onderwijs is nog onduidelijk. Meer informatie volgt op de site van UWV.

Welke gevolgen heeft thuiswerken voor de tegemoetkoming in de reiskosten voor woon-werkverkeer?

De reiskostenvergoeding is een onkostenvergoeding en heeft als doel om de kosten die de werknemer maakt voor het reizen naar het werk (gedeeltelijk) te vergoeden, zie hiervoor art. 7.1 en bijlage C, Regeling verplaatsingskosten in de cao mbo. De huidige fiscale regels staan toe dat de reiskostenvergoeding in de lopende maand en eerstvolgende maand onbelast kan worden uitgekeerd. Het is de verwachting dat de Belastingdienst – als gevolg van de coronasituatie - op korte termijn met een verzamelbesluit komt die diverse fiscale regelingen raakt, waaronder de vergoeding voor woon-werkverkeer. Zodra er meer duidelijkheid is over een eventueel verruiming of aanpassing van de fiscale regels zullen wij de scholen hierover informeren.

Hoe gaat de werkgever om met docenten in vaste dienst en zzp’ers, die in worden gezet voor private activiteiten, terwijl er nauwelijks tot geen inkomsten meer binnenkomen?
  • Heeft een werknemer een vaste arbeidsovereenkomst met een vast aantal uren en heeft de werkgever geen werk voor de werknemer, dan dient de werkgever het loon door te betalen ondanks het feit dat de arbeid niet (volledig) wordt verricht. Het feit dat de werknemer de arbeid niet kan verrichten ligt niet in de risicosfeer van de werknemer. Een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd kan slechts op grond van de in het Burgerlijk Wetboek opgenomen ontslaggronden of met wederzijds goedvinden worden beëindigd.  
  • Met een zzp’er moet gekeken worden naar de gemaakte afspraken. Welke uren of periode is overeengekomen en hoe zit het met het beëindigen van de opdracht? Is afgesproken dat de zzp’er een vast aantal uren werkt bij de werkgever en kunnen deze uren niet gemaakt worden omdat er geen werk beschikbaar is, dan dient de werkgever de zzp’er wel te betalen voor de afgesproken uren/opdracht.

Vakantie en verlof

Kan een werkgever verbieden dat een werknemer in zijn vakantie naar het buitenland afreist?

Verbieden is in beginsel niet mogelijk. Wel is het raadzaam de werknemer sterk af te raden om naar een risicogebied te reizen, de reisadviezen van het ministerie van Buitenlandse Zaken serieus te nemen en hem/haar erop te wijzen dat de gevolgen voor zijn/haar rekening en risico kunnen komen. Zo’n consequentie kan bijvoorbeeld zijn geen recht op loon als de werknemer toch afreist naar het risicogebied en vanwege het coronavirus door de lokale autoriteiten in quarantaine wordt geplaatst, waardoor hij/zij niet op tijd terug kan komen om werkzaamheden te hervatten.  

Reist de werknemer naar een veilig gebied en verandert de situatie daar vervolgens waardoor de werknemer in quarantaine wordt geplaatst, dan is het uitgangspunt dat de werknemer recht heeft op loon. Dit kan anders worden als de situatie geleidelijk verandert en de werknemer de waarschuwing of instructie van de werkgever om terug te keren weigert op te volgen.

Kan de werkgever de werknemer verplichten vakantieverlof op te nemen of reeds verleend vakantieverlof te verplaatsen?

Dat is niet mogelijk. Wel kan de werkgever in zeer buitengewone omstandigheden met goedvinden van de werknemer het reeds verleende vakantieverlof intrekken. Indien de werkgever in dit geval het verleende vakantieverlof intrekt en de werknemer als gevolg van de intrekking van het vakantieverlof materiële schade lijdt, wordt deze schade door de werkgever vergoed (art. 8.1 lid 12 cao mbo). Daarnaast is het uiteraard mogelijk om in overleg met de werknemer te komen tot een wijziging in de opname van het vakantieverlof. Zijn de vakantiedagen van werknemers collectief vastgelegd met de ondernemingsraad, dan is instemming van de ondernemingsraad nodig om de ingeplande vakantiedagen te wijzigen.

Wat als een werknemer in deze bijzondere situatie geen opvang voor zijn/haar kinderen kan regelen?
  • De overheid heeft een overzicht gepubliceerd van beroepen die het kabinet cruciaal acht tijdens de coronavirusuitbraak: overzicht cruciale beroepen. Werken in het onderwijs is indeze lijst opgenomen. Ouders/verzorgenden die werken in het onderwijs kunnen in beginsel gebruik blijven maken van de kinderopvang.
  • Lukt het de werknemer niet direct om opvang voor zijn/haar kinderen te regelen, dan kan hij/zij een beroep doen op calamiteitenverlof.  Dit tijdelijke verlof is bedoeld om bij onvoorziene omstandigheden de noodzakelijke voorzieningen te treffen. Tijdens het calamiteitenverlof wordt het loon doorbetaald. Het calamiteitenverlof kan hooguit enkele uren/dagen duren en is dus geen oplossing voor de volledige periode waarin de scholen en kinderopvang gesloten zijn. Mocht het de werknemer toch niet lukken opvang voor zijn/haar kinderen te regelen dan adviseren wij de werkgever in overleg met werknemer te bepalen hoe hiermee om te gaan. Maatwerk is hierbij nodig.
Wanneer kan een werknemer kortdurend zorgverlof opnemen?

Van kortdurend zorgverlof is sprake wanneer de werknemer de noodzakelijke verzorging op zich moet nemen van een ziek persoon als beschreven in de Wet arbeid en zorg. Denk hierbij aan het verlenen van noodzakelijke zorg aan een ziek kind, partner of ouder. Zie hiervoor artikel 8.2c cao mbo.

Moet de werkgever meewerken aan een verzoek van een werknemer om vakantieverlof in te trekken?

Indien een werknemer een verzoek doet tot het intrekken van vakantieverlof hoeft de werkgever hier niet aan mee te werken. Bij de afweging om al dan niet mee te werken aan een verzoek tot intrekking van het vakantieverlof adviseren wij de redelijkheid en billijkheid van het verzoek te betrekken. Hoe verhouden het belang van de werknemer en dat van de organisatie zich tot elkaar? De werkgever moet wel meewerken aan een verzoek tot intrekking als de werknemer ziek is en in andere daarvoor redelijkerwijs in aanmerking komende gevallen. Of dat laatste het geval is hangt af van de omstandigheden van het specifieke geval. Zie voor meer specifieke informatie art. 8.1 leden 8 en 11 cao mbo.

Hoe moet worden omgegaan met verzoeken van werknemers om deelname aan een verlofregeling stop te zetten?

De verlofregelingen in de cao mbo kennen hun eigen regels over of, hoe, wanneer en door wie het mogelijk is om deelname aan een regeling stop te zetten. In beginsel zijn deze regels leidend. In deze bijzondere situatie kunnen wij ons voorstellen dat werkgever en werknemer met elkaar het gesprek aangaan en dat, op basis van de omstandigheden van het geval, maatwerkafspraken kunnen worden gemaakt. Hierbij past dat er een afweging wordt gemaakt tussen de belangen van de werkgever en die van de werknemer. Hieronder een overzicht van hetgeen de cao regelt. 

Betaald ouderschapsverlof 

De werknemer kan de werkgever verzoeken om toegekend betaald ouderschapsverlof voortijdig te beëindigen. De werkgever kan dit verzoek afwijzen als deze door voortijdige beëindiging schade zou ondervinden.  

Onbetaald ouderschapsverlof 

De werkgever stemt in met een verzoek van de werknemer om het onbetaald ouderschapsverlof niet voort te zetten als gevolg van onvoorziene omstandigheden, tenzij een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang zich hier tegen verzet.  

Onbetaald verlof 

Op grond van de cao mbo is voortijdige beëindiging van onbetaald verlof in beginsel niet mogelijk. Uiteraard kan de werkgever wel op een verzoek van werknemer tot beëindiging van het verlof ingaan indien hij/zij dit wenst.  

Seniorenverlof 

Deelname van het verlof is in beginsel onomkeerbaar. Slechts in geval van bijzondere omstandigheden kan de werknemer de werkgever verzoeken om de deelname aan de regeling te stoppen. Dit verzoek kan de werkgever afwijzen op grond van het organisatorisch belang en/of het niet beschikbaar zijn van voldoende formatie. Voortijdige beëindiging vindt plaats met ingang van de eerste dag met ingang van de eerste dag van het volgende cursusjaar.  

Overgangsregeling BAPO 

De regeling maakt het mogelijk dat het verlof wordt gestopt met ingang van de eerste dag van het volgende cursusjaar. De werkgever toetst het verzoek aan het organisatorisch belang en aan het beschikbaar zijn van voldoende formatie. Na beëindiging van het verlof komt de werknemer niet meer in aanmerking voor deelname aan de overgangsregeling voor deze verlofuren. 

LIO

Mag een leraar in opleiding (LIO) thuisblijven vanwege het coronavirus?

Een LIO (= vierdejaars student van de lerarenopleiding) heeft een leerarbeidsovereenkomst met de school. Voor de LIO geldt in beginsel voor doorwerken en loondoorbetaling dezelfde regels als voor andere werknemers van de school. 

Ondernemingsraad

Wat is de rol van de Ondernemingsraad tijdens een crisis als deze?

De ondernemingsraad heeft een belangrijke rol waar het gaat om de arbeidsomstandigheden binnen een organisatie. De Wet op de Ondernemingsraden (WOR) schrijft voor dat de bestuurder de OR om instemming vraagt als de arbeidsomstandigheden wijzigen (art. 27 lid 1 sub d WOR). Hieronder valt ook een regeling voor thuiswerken. In de huidige situatie kan het ingewikkeld zijn om dit proces volgens het reguliere proces te doorlopen. Gegeven de omstandigheden mag van OR flexibiliteit worden verwacht. Een goede communicatie tussen bestuurder en OR helpt hierbij. Betrek de OR bij de afwegingen die gemaakt worden.

Financiën

Hoe moeten de scholen omgaan met de komende accountantscontroles en de overheidsmaatregelen?

De richtlijnen voor de fysieke controle door de accountant worden niet door specifieke onderwijsmaatregelen beheerst. Wat geldt zijn ten eerste de algemene maatregelen die voor iedere Nederlander gelden. Dit zijn de richtlijnen en adviezen van de overheid, het RIVM en de GGD. Deze kunt u hier vinden. Daarnaast zijn de contractuele afspraken tussen de school en de accountant en de interne regels over de uitvoering van controles door de accountant van belang. Binnen die regels is het aan iedere school en iedere accountant om maatwerkafspraken te maken. 

Hoe gaan overheid en Onderwijsinspectie om met de consequenties van de coronacrisis voor financiën, toezicht en onderwijsopbrengsten?

De huidige crisis gaat financiële gevolgen hebben voor studenten, scholen en het bedrijfsleven. De crisis gaat ook gevolgen hebben voor de rendementen van scholen. Wat dit feitelijk betekent voor toezicht en kwaliteitsafspraken weten we op dit moment nog niet. We weten ook nog niet wat het totale effect op de doorstroom naar ons onderwijs en uitstroom vanuit ons onderwijs gaat zijn. De MBO Raad heeft regelmatig overleg met OCW en de Onderwijsinspectie. Uiteraard zullen wij onze leden van de uitkomsten op de hoogte stellen. OCW, Inspectie en MBO Raad zijn van mening dat de prioriteit nu zoveel mogelijk moet liggen bij kwalitatief goed afstandsonderwijs en het goed inrichten van online-examens en praktijkexaminering tot de zomer, waarbij de richtlijnen van RIVM gevolgd worden én de civiele waarde van het diploma goed overeind blijft.  

Privacy

Is een werknemer verplicht aan zijn werkgever te melden dat hij het coronavirus heeft?

De werknemer is ook bij een besmetting met corona niet verplicht de aard van de ziekte te melden aan zijn/haar werkgever. Maar in deze bijzondere situatie is het verstandig dat wel te doen. Dit helpt een werkgever om ervoor zorg te dragen dat de werknemer én andere collega’s in een veilige en gezonde werkomgeving kunnen werken.

Als een werknemer in contact staat of kortgeleden heeft gestaan met een persoon die besmet is met het coronavirus, moet hij/zij dit ook meteen melden bij de werkgever. Dit is geregeld in artikel 9 van de Ziekte en arbeidsongeschiktheidsregeling van de cao mbo (bijlage F). Zie voor meer informatie over corona en privacy van de werknemer de website van de Autoriteit Persoonsgegevens en in vragen en antwoorden elders op deze site.