Mbo-scholen reserveren onder andere voor duurzame nieuwbouw Klimaatakkoord

31-10-2019

De financiële reserves van mbo-scholen lopen tijdelijk op, zo blijkt uit de jaarlijkse Benchmark mbo die de MBO Raad op 31 oktober presenteerde. En dat is met een goede reden: een groot aantal scholen reserveert geld dat nodig is voor het verduurzamen van schoolgebouwen. Regelmatig is nieuwbouw de enige manier om te kunnen voldoen aan het Klimaatakkoord waaraan ook de mbo-scholen zich gecommitteerd hebben. Volgens het Klimaatakkoord moet een op de vijf Nederlandse huizen en gebouwen binnen 10 jaar van het gas af zijn. Scholen maken dus vaart en willen het goede voorbeeld geven. Daarmee spelen de scholen in op de Sustainable Development Goals. En werken ze aan de kwaliteit van het onderwijs, want het onderwijs verandert.

Tijdelijke stijging van financiële reserves van scholen is noodzakelijk. In Den Haag wordt deze ontwikkeling op de voet gevolgd. De Inspectie van het Onderwijs onderzoekt onder meer of de financiële reserves worden aangewend voor investeringen in de huisvesting in verband met het Klimaatakkoord. Minister Van Engelshoven is in gesprek met de sector over de reserves. 

De discussie over reserves leidt te vaak tot beelden dat reserves onttrokken worden aan het primaire proces (onderwijs geven). Terwijl geld opzij zetten juist bedoeld is om met de nodige investeringen het primaire proces goed te kunnen ondersteunen. Ook de kwaliteit van een leer- en werkomgeving heeft immers invloed op de onderwijskwaliteit. Drie mbo-scholen vertellen in Achter het Nieuws over de uitdagingen waar zij mee te maken hebben. “We hebben op tijd geld opzij gelegd.”

Koning Willem I bespaart de energie van 220 huishoudens

Het Koning Willem I College in Den Bosch is al geruime tijd bezig met duurzaamheid van hun schoolgebouwen. Bij de inrichting van de campus op de Vlijmenseweg in 2008 heeft de mbo-school bewust ingezet op duurzaamheid. De nieuwbouw is destijds uitgerust met een energiedak met zonnepanelen waardoor de campus is voorzien van zonne-energie en er is een systeem bedacht voor warmte-koude opslag waardoor de school jaarlijks meer dan 330.000 kubieke meter aardgas bespaart. Om daar een beeld bij te geven: dat verbruikt een bescheiden woonwijk met 220 huishoudens in een jaar tijd.

Ook de aanstaande nieuwbouw is zo energievriendelijk mogelijk aanbesteed. “Helemaal energieneutraal was prijstechnisch niet mogelijk. We hebben slimme keuzes gemaakt om zo veel mogelijk energie te besparen”, zegt Cor van Gerven, lid van college van bestuur. Het nieuwe gebouw wordt opgetrokken uit een geheel houten constructie en wordt geïsoleerd met hoogwaardig isolatiemateriaal. De energie is afkomstig van de zonnepanelen van het energiedak. Via de warmte-koude opslag wordt het gebouw verwarmd in de winter en gekoeld in de zomer.  

Hoe komt het Koning Willem I College aan geld voor de nieuwbouw? “Ik ben een degelijke econoom die zo’n zeven jaar geleden is te reserveren voor nieuwbouw om die met onze eigen middelen te kunnen betalen. Daarvoor hebben we niet geknepen op uitgaven voor onze docenten of studenten. Zij staan op de eerste plaats in onze begroting. We zien ons studentenaantal groeien, dus hebben we op tijd geld opzij gelegd voor nieuwbouw.” 

Oude gebouwen

Sinds 2008 groeide het aantal studenten van Koning Willem I College van ruim 11.000 studenten naar ruim 13.000 studenten. “Daardoor waren we gedwongen de afgelopen tien jaar steeds meer locaties in de stad te huren, terwijl we daar heel graag vanaf willen,” zegt Van Gerven. “Het kost extra geld en de gebouwen zijn totaal niet duurzaam. In deze tijd waarin we bewuster moeten omgaan met fossiele brandstoffen en stikstofnormen, kunnen we het niet maken om studenten in oude gebouwen te blijven huisvesten die een hoop energie kosten. Als studenten klachten hebben gaan die meestal niet over onze docenten maar over het schoolgebouw, het parkeren of bijvoorbeeld de catering. We vergeten het soms bijna, maar een gebouw bepaalt of jij je prettig voelt of niet.”

Facelift voor Nova College

Het Nova College is nog volop aan het bouwen. De oplevering is medio 2020. Op de campus in Haarlem bouwt de school een multifunctioneel onderwijsgebouw en paviljoen voor alle zorg- en welzijnsopleidingen die nu nog verspreid door de stad zitten. Het nieuwe gebouw heeft een oppervlakte van 6.000 vierkante meter en biedt onderdak aan 1.400 studenten en medewerkers. Daarnaast krijgt het bestaande pand voor de economie- en ict-opleidingen een duurzame facelift. De gebouwen gaan bijdragen aan de energietransitie door het plaatsen van zonnepanelen, waarmee ook 45 huishoudens in de buurt volledig van stroom worden voorzien. Bovendien wordt de nieuwbouw aardgasvrij. 

Huidige gebouwen niet voorbereid op het nieuwe onderwijs

Hans Snijders, voorzitter van het college van bestuur van het Nova College, heeft voorafgaand aan de nieuwbouwplannen goed geluisterd naar wensen van docenten en studenten. “We hebben een plek voor ogen waar studenten zich veilig en thuis voelen. Waar ze de hele dag willen verblijven, tot in de avond desgewenst. Een omgeving die hen inspireert om te leren, maar ook voldoende boeit en veilig voelt om zich te ontspannen. Kleinschaligheid en de menselijke maat zijn daarin belangrijke begrippen.” Waarom nieuwbouw als je al gebouwen hebt? Snijders benadrukt dat nieuwbouw ook nodig is om in te spelen op ontwikkelingen in het onderwijs. “Het onderwijs is flink veranderd de afgelopen jaren, wat nieuwe eisen stelt aan de lesomgeving. Denk aan de steeds toenemende digitale middelen – met alle gevolgen voor bijvoorbeeld de bekabeling en energievoorziening in een gebouw. Daarnaast hebben we een grotere diversiteit aan lokalen nodig door innovatieve lesmethoden: soms wat kleiner en stiller, soms meer op de praktijk gericht. De twee gebouwen die we nu afstoten, zijn niet goed voorbereid op de zaken die passen bij het nieuwe onderwijs. Die vaststelling dwingt je om anders naar je huisvesting te kijken.”

Nieuw bouwen goedkoper

“Alle mbo-scholen hebben zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord. We hebben met elkaar afgesproken dat de gebouwen van alle mbo-scholen in 2050 energieneutraal zijn.” Ans Christophe is lid college van bestuur van CITAVERDE College in Limburg. Daarnaast is zij ook voorzitter van de Stuurgroep Facilitair Management van de MBO Raad die scholen adviseert over nieuwbouw. Namens CITAVERDE heeft Christophe duurzame maatregelen genomen om de school voor te bereiden op de toekomst. Twee locaties kregen slimme LED-verlichting en Christophe onderzoekt de isolatiemogelijkheden en het installeren van warmtepompen op oudere locaties. “Het is afhankelijk van de staat van het gebouw en de studentenpopulatie of renovatie lonend is. We zitten in een krimpgebied. Toch hebben we besloten om de locatie in Roermond te vervangen door nieuwbouw die over twee jaar zal plaatsvinden. We willen namelijk een energieneutraal gebouw neerzetten dat berekend is op toekomstige studentenaantallen. Nieuw bouwen is goedkoper dan aanpassen en renoveren van een te groot gebouw.”

Ook Ans Christophe heeft geld gereserveerd voor de nieuwbouw die 21 miljoen gaat kosten. “Je kunt het nalezen in onze jaarrekening: bijna 75 procent van onze inkomsten geven we uit aan onze mensen die voor de klas staan. Maar er is ook geld nodig voor het onderhoud van het schoolgebouw en ict-voorzieningen, anders kan ons onderwijzend personeel haar werk niet goed doen en lijden studenten daaronder. Daar zijn die reserves onder andere voor.”

Reageer