Constructie

Laatst gewijzigd: 17-08-2017

In beide onderwijssectoren zijn processchema’s gemaakt om de kwaliteit te kunnen borgen. Het examenproces bestaat uit vier stappen. Hieronder volgt de vergelijking over constructie van examens in het vmbo en het mbo

Vmbo

Construeren en toetsvormen

De centrale examens in het vmbo worden landelijk ontwikkeld en vastgesteld. Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor het samenstellen van de schoolexamens. Een school moet wél met een PTA laten zien met welke (combinatie van) toetsen wordt gemeten of de leerlingen de eindtermen beheersen. In het vmbo is een toenemende variëteit aan toetsvormen; van een eenvoudige schriftelijke toets, tot een debat, project of proeve van bekwaamheid als PTA-toets.

Voor de schoolexamens gebruiken scholen deels of volledig zelf ontwikkelde toetsen. De schoolexamenbank vmbo kan docenten helpen bij het construeren van goede toetsen.

Mbo

Construeren en examenvormen

Het construeren van examens wordt binnen mbo-scholen steeds meer vervangen door samen met andere scholen examens te ontwikkelen bij examenleveranciers of stichtingen waar vervolgens de examens worden ‘ingekocht’. Recentelijk is een systeem van ‘validering’ van de examens ontwikkeld. Dit betekent dat, afhankelijk van de keuze van de school, examenleveranciers en – stichtingen verplicht gecertificeerd moeten zijn. Bij zelf construeren van examens moeten scholen zich houden aan landelijke collectieve afspraken of de examens extern laten valideren.  Scholen kiezen voor hun examens uit diverse vormen zoals Proeve van Bekwaamheid, theorie of portfolio. Voor Nederlands (onderdelen Lezen en Luisteren), Rekenen en Engels zijn centrale examens beschikbaar (Cito).  Voor de overige examenonderdelen van Nederlands (Spreken, Gesprekken voeren en Schrijven) kunnen scholen zelf examens construeren of inkopen en worden eisen gesteld deels vanuit wetgeving.

Vmbo

Belangrijke algemene kwaliteitseisen bij toetsconstructie zijn: 

  • Validiteit: dekt de toets de leerdoelen/eindtermen?
  • Betrouwbaarheid: komen de resultaten van de leerling op de toets overeen met zijn capaciteiten? 
  • Transparantie: is het voor de leerling duidelijk wat er van hem/haar verwacht wordt in de toets? 
  • Uitvoerbaarheid: kunnen de toetsen worden uitgevoerd binnen de beschikbare tijd, door de beoogde beoordelaars en in combinatie met eventuele andere toetsen?

Het voldoen aan deze kwaliteitseisen is voor het schoolexamen de verantwoordelijkheid van de school zelf. Landelijk krijgt het vmbo handreikingen om de kwaliteit van de toetsen te verbeteren en borgen op basis van een kwaliteitscyclus van schoolexaminering.

Docenten werken met een toetsmatrijs voor de samenstelling van een toets. Een goede toets bestaat altijd uit ten minste 3 onderdelen: de vragen en/of opdrachten, een instructie voor de leerlingen en een beoordelingsmodel. Vaststelling van een toets gebeurt door de ‘vaststellers’. Aan de hand van een checklist controleert de vaststeller de kwaliteit van de toets. Aan de hand van zijn bevindingen stelt de toetsconstructeur de toets bij. Voor veel scholen is deze werkwijze nog in ontwikkeling. Een landelijk professionaliseringstraject ondersteunt vmbo-scholen hierbij.

Mbo

De algemene kwaliteitseisen zoals validiteit, betrouwbaarheid, transparantie en uitvoerbaarheid zijn ook in het mbo van toepassing. In de praktijk gaat het met name om te voldoen aan: 

  • Adequate examenvormen, zoals Proeve van Bekwaamheid, praktijkopdracht, examengesprek, theorie-examen of een combinatie hiervan; 
  • Aansluiting op het niveau van het uitstroomprofiel. Het onderscheid in niveau 1,2,3 of 4 dient tot uitdrukking te komen in de moeilijkheidsgraad van het examen; 
  • Duidelijke instructies voor de kandidaat en de beoordelaars zodat ieder weet wat de opdracht is, welke voorwaarden aan de orde zijn en wanneer het examen behaald is; 
  • Observeerbare of herleidbare beoordelingscriteria of een antwoordmodel (bij een schriftelijk examen); 
  • Een verantwoorde cesuur.

Bij de constructie van examens wordt gewerkt met een matrijs. De vaststellingscommissie stelt zowel matrijs als examenproduct vast. Aan de deskundigheid van zowel constructieteams als leden van vaststellingscommissies worden eisen gesteld. Deels vanuit wetgeving, deels vanuit de verantwoordelijkheid van de scholen.