Genderscan om meer meiden te interesseren voor techniek en ICT

23-04-2018

De arbeidsmarkt schreeuwt om technische medewerkers. Bedrijven en scholen doen hun stinkende best om mensen voor techniek te laten kiezen. Ondertussen bungelt Nederland onderaan het lijstje van vrouwen in technische opleidingen. Kortom, werk aan de winkel. De MBO Raad, het ministerie van OCW en VHTO (Landelijk expertisebureau meisjes/vrouwen en bèta/techniek) willen stimuleren dat meer meiden kiezen voor een techniekopleiding. Hiervoor heeft VHTO het ambassadeursnetwerk ‘Meer meisjes in techniek’ ingesteld en een genderscan ontwikkeld die mbo-scholen een handvat geeft voor een structurele aanpak. Wat is een genderscan en wat levert dit scholen op? 

Een genderscan heeft als doel mbo-scholen te helpen om te werken aan eigentijds techniekonderwijs, met inzet van vrouwelijke rolmodellen in voorlichting en onderwijs, en docenten die meisjes aanmoedigen hun techniektalent te ontwikkelen. Lia Bleijenberg, projectmanager bij VHTO: “We hebben met zes ’mbo-scholen een landelijk uitvoeringsprogramma opgesteld met interventies voor scholen om de instroom, het behoud en de succesvolle uitstroom van meiden in mbo techniek te bevorderen. Centraal in het programma staat de genderscan. Op basis van de uitkomsten daarvan en de mogelijkheden van de school stelt VHTO een advies op.”

De genderscan bestaat uit:
1. Een cijfermatige analyse van de instroom en gediplomeerde uitstroom van vrouwelijke studenten. 
2. Een managementmeeting om voor vijf beleidsgebieden (organisatie en beleid, keuzebegeleiding, onderwijs en didactiek, praktijk- en beroepenoriëntatie en netwerken) in kaart te brengen wat de aanknopingspunten en ambities van de school zijn.
3. Interviews met vrouwelijke studenten aan techniek- en ICT-opleidingen over de vraag wat de school kan doen om meer meisjes in deze opleidingen te krijgen en te behouden.

foto van alfa-college engineering tbv genderscan
Mbo-student Engineering, foto Alfa-college.

Inmiddels hebben acht mbo-scholen een genderscan laten uitvoeren en zijn zeventien ’mbo-scholen aangesloten bij het Ambassadeursnetwerk (zie tekst rechts en onderaan dit artikel). Stuk voor stuk zijn de betrokkenen lovend, zowel over het proces als de resultaten. Drie voorbeelden van wat de genderscan de scholen, bestuurders, studenten en docenten oplevert. Succesverhalen die mbo-scholen ook zelf kunnen uitventen!

Belang van een maatjes en rolmodellen
Het Alfa-college heeft op basis van de genderscan diverse aandachtspunten geformuleerd. Durkje van der Valle, medewerker marketing & communicatie bij het Alfa-college, vertelt over de punten die al zijn geïmplementeerd: “Uit de genderscan bleek dat de techniekmeiden meer aankleding en gezelligheid wilden in de gangen. Inmiddels hebben we daar prachtige foto’s van 2,50 x 2,50 meter hangen waarop meiden in actie zijn afgebeeld. Ook organiseren we daar jaarlijks een bijeenkomst waarin directeur Marion Arends de vrouwelijke studenten uitnodigt voor bijvoorbeeld een lunch zodat zij hun ervaringen kunnen uitwisselen. Tijdens deze gesprekken hebben zij aangegeven dat het hebben van een maatje belangrijk is. In ieder geval dienen de eerstejaars ook bij een ouderejaars terecht te kunnen als zij dat willen. Ondertussen hebben we bij de techniekopleidingen ook een aantal vrouwelijke docenten aangesteld. Zij functioneren als rolmodel voor de studenten.”

alfa college meiden in engineering genderscan
Student Engineering van het Alfa-college in actie (foto Alfa-college).

Het Alfa-college heeft nog meer aandachtspunten op de rol staan. Zoals: een charmeoffensief bij de decanen, het organiseren van workshops binnen het vo, en binnen de werving het accent ook leggen op communicatie en niet alleen op techniek. Van der Valle: “Als we het vak van programmeur anders benoemen, beschrijven en in beeld brengen, spreken we een andere perceptie aan, en struikelen we niet over de vooroordelen die meisjes hebben bij techniek. Het gaat erom dat we ook bij de werving minder het accent leggen op de techniek en meer op de communicatie. Als je een opleiding beschrijft in termen van het maatschappelijk belang, spreekt dat meiden meer aan.” Dit geldt overigens ook voor personeelsadvertenties voor mbo-docenten techniek. Daarnaast wil het Alfa-college het accent verschuiven binnen opleidingen (wellicht met keuzedelen) zodat applicatiebeheer in diverse opleidingen een plek krijgt. Denk aan administratieve opleidingen, zorgopleidingen, marketing en communicatie.

Keuzedeel onderwijsassistent met nadruk op techniek in het primair onderwijs

ROC van Twente is deelnemer van het eerste uur. Beleidsadviseur Bert Timmerman heeft voor drie technische opleidingen van het MBO College Metaal, Elektro & Installatietechniek een genderscan laten maken. Het VHTO rapport is besproken in het college van bestuur waarna voorzitter John van de Vegt enthousiast het thema ‘meer meiden in de techniek’ ondersteunde en stimuleerde. Er is een plan van aanpak gemaakt. Centraal hierin staan de vragen: hoe kunnen we meer meiden betrekken bij techniek? Wat zijn succesfactoren en valkuilen en hoe boeken we snel resultaat zodat de meiden die zich aangesproken voelen ook weer andere meisjes kunnen inspireren?

roc van twente college meiden in techniek (genderscan)
College meiden in techniek bij ROC van Twente (foto ROC van Twente).

ROC van Twente wil al op de basisschool kinderen kennis laten maken met techniek. Wanneer onderwijsassistenten meer en beter kunnen vertellen over techniek, docenten de materie beter en leuker kunnen verwerken in hun lessen, dan werkt dat door op leerlingen. “We hebben een werkgroep in het leven geroepen met onze collega-opleider van de Pabo-opleiding (Saxion) en het samenwerkingsverband ‘Tech Your Future’, vertelt Timmerman. Deze werkgroep werkt momenteel het keuzedeel ‘Techniek in het primair onderwijs’ uit voor de opleiding onderwijsassistent. “Daarnaast hebben we onze eigen activiteiten onder andere bij de open dagen eens onder de loep genomen. We waren geneigd om een team meiden in te zetten bij techniekopleidingen, zodat zij andere meiden konden stimuleren om techniek te kiezen. Wat blijkt? Een team van jongens én meiden is veel effectiever. Dat vinden zowel jongens als meiden interessant”, legt Timmerman uit. Ook de aankleding op locaties van techniekopleidingen vraagt om  aapassing aan nieuwe inzichten zodat studenten zich sneller thuis voelen op school.

Afnemen van genderscan zorgt al voor bewustwording
mboRijnland heeft in 2017 de genderscan gedaan. Danielle Koeman, ambassadeur ‘Meer meisjes in mbo Techniek’, geeft aan waarom: “We geloven in diversiteit van de maatschappij. Daar stemmen we onze school op af. Tevens  zoeken we met ons onderwijs aansluiting op de arbeidsmarkt. Er is behoefte aan technisch personeel. Het is gewoon zonde als je de helft van de beroepsbevolking diskwalificeert. Zorg dus dat techniek ook voor meiden een optie is.”

studeten in de techniek mboRijnland (foto VHTO)
Studenten in de techniek bij mboRijnland (foto VHTO).

In het advies voor meer genderdiversiteit dat mboRijnland eind 2017 heeft gekregen, staan drie praktische scenario’s. Koeman: “Wij moeten nog kiezen met welke activiteiten wij aan de slag gaan. Tegelijkertijd leidt het afnemen van een genderscan - met name het gesprek met elkaar - al voor bewustwording bij collega’s en studenten. De directe winst is dat een grote groep vrouwelijke studenten heeft gezegd bereid te zijn om meisjes te werven voor de techniek. Tijdens de voorlichtingsmarkt hebben wij hen ingezet en gebleken is dat dit niet alleen meer meisjes maar  ook een andere categorie jongens aantrekt. Grote acties komen nog, maar zo gaandeweg zijn we al bezig.” mboRijnland werkt bewust aan de zichtbaarheid van meiden in de techniek. Dit zie je terug in het beeldmateriaal op de website. “In het tonen van diversiteit moet je dit niet overdrijven. Er hoeft niet overal een blij meisje op de foto, maar je moet wel diversiteit aangeven.”

Meiden weerbaarder maken
Meiden in techniekopleidingen op het mbo zijn nog steeds een uitzondering. Datzelfde geldt voor vrouwen in technische beroepen. mboRijnland probeert te voorkomen dat zij na hun opleiding alsnog afhaken. “Je wilt meiden ook voorbereiden op de werkelijkheid. Later komen zij wellicht op een werkplek terecht waar zij de enige vrouw zijn en waar zij op een vrijdagmiddagborrel stoere mannenpraat horen. We kunnen  de wereld niet veranderen, maar we kunnen de meiden wel weerbaarder maken. Daar moeten we niet alleen de meiden, maar ook de jongens bij betrekken. We bespreken dan samen: wat is de cultuur? Hoe ga je met elkaar om?” Koeman vervolgt: “Maar, wat meiden echt vervelend vinden, is dat het hen gemakkelijk wordt gemaakt. Ze willen dat docenten dezelfde eisen stellen aan meiden en jongens. Bewustwording daarvan in ons docententeam is winst.”

Ambassadeursnetwerk ‘Meer meisjes in mbo Techniek’

Om af te rekenen met de genderongelijkheid in techniek- en ICT-opleidingen hebben mbo-scholen zich aangesloten bij het lerend ambassadeursnetwerk ‘Meer meisjes in mbo Techniek’. Dit netwerk is een initiatief van zes mbo-scholen, VHTO en de MBO Raad, om gelijke kansen te creëren voor jongens en meisjes in mbo-techniek en ICT. De zeventien mbo-scholen die zijn aangesloten bij het ambassadeursnetwerk zetten zich actief in om binnen hun eigen school de drempels voor meisjes weg te nemen. Dat gebeurt met eigentijdse curricula, genderinclusieve studieloopbaanbegeleiding, vrouwelijke rolmodellen en docenten die waken voor ongewenst gedrag. Mbo-scholen kunnen zich bij Lia Bleijenberg (VHTO) aanmelden.

Afbeelding van Mirjam Hensels-van den Broek

Mirjam Hensels-van den Broek

Beleidsadviseur